Encyklopedia ziół

Tymianek właściwy (Thymus vulgaris)

Posted On Marzec 23, 2018 at 9:43 pm by / Możliwość komentowania Tymianek właściwy (Thymus vulgaris) została wyłączona

Tymianek właściwy, Macierzanka tymianek (Thymus vulgaris) – jest to półkrzew z rodziny Wargowych (Labiatae), występujący w licznych odmianach i formach w krajach śródziemnomorskich, gdzie można go spotkać w skupiskach na skalistych stepach, w makiach na wybrzeżach i w Alpach Nadmorskich po piętro górskie. W Polsce występuje jako roślina uprawna. Osiąga 40 cm wysokości, czterokanciasta łodyga tymianku jest wzniesiona, rozgałęziona i silnie drewniejąca. Eliptyczne lub wąsko lancetowate liście są krótkoogonkowe lub siedzące, z podwiniętym brzegiem, od spodu jaśniejsze. Fioletoworóżowe kwiaty zebrane w okółki można spotkać od maja do października. Korona jest tu dwuwargowa.
 
Surowcem zielarskim jest ziele tymianku (Herba Thymi) i pozyskiwany z niego olejek tymiankowy. Po ususzeniu osmykuje się liście i kwiaty, odrzuca się z surowca zdrewniałe łodyżki.

 

SKŁADNIKI AKTYWNE

Surowiec zawiera 0,4-1,0% olejku eterycznego, składającego się w większości z tymolu (ok. 40%), karwakrolu, p-cymenu, p-cymolu,α-pinenu, linalolu (do 13%), borneolu (do 15%) i cyneolu, a poza tym występują garbniki (do 10%), kwasy polifenolowe (kwas kawowy, kwas chlorogenowy), gorycze, triterpeny (kwas ursolowy, kwas oleanolowy), saponiny i flawony.

 

DZIAŁANIE

Antyseptyczne, antybakteryjne, wykrztuśne, przeciwskurczowe, ściągające, moczopędne, pobudzające trawienie, przeciwkaszlowe, przeciwzapalne, leczące rany, powodujące miejscowe zaczerwienienie skóry (olejek).

 

TYMIANEK WŁAŚCIWY – WŁAŚCIWOŚCI LECZNICZE

Tymianek jest znany i ceniony dzięki swoim silnym właściwościom antyseptycznym oraz zdolności do wspomagania ruchu nabłonka rzęskowego i wydzielania śluzu , stosowany jest przy leczeniu infekcji dolnych i górnych dróg oddechowych (ułatwia odkrztuszanie i usuwanie flegmy, łagodzi suchy kaszel, chrypkę, skutecznie hamuje rozwój bakterii, w tym najbardziej paciorkowców), przy krztuścu i dychawicy oskrzelowej oraz przy nadmierny wysuszeniu błon śluzowych gardła i krtani. Ponadto, stosowany jest w schorzeniach narządów trawienia, biegunkach (działanie przeciwskurczowe i antyseptyczne), poprawia trawienie (gorycze wzmagają wydzielanie soku żołądkowego), przeciwdziała wzdęciom, uczuciu sytości i wzmacnia wątrobę, ale w takich celach leczniczych stosuje się go w mieszance z innymi ziołami. Jest.

 

Ponadto, wyciągi z ziela służą do płukania jamy ustnej i gardła oraz do obmywania skóry w dermatozach – np. w łojotokowym zapaleniu skóry, wyprysku czy trądziku (działanie antybakteryjne i przeciwzapalne), na czyraki, rany, przy świerzbie, wszawicy, grzybicy i na upławy białe (irygacja). Odwar z tymianku stosuje się do przemywania skóry głowy (przy łupieżu i w ich wypadaniu). Tymianek stanowi przyprawę typową dla kuchni francuskiej, gdzie stosuje się ją do przygotowania potraw z dziczyzny i niektórych ryb.

 

Olejek tymiankowy podobnie jak ziele wykazuje właściwości wzmacniające, antybakteryjne i pobudzające, można dodawać go do kąpieli lub stosować miejscowo na skórę przy ropiejących ranach (np. w owrzodzeniach wywołanych przez paciorkowce, zakażeniach promieniowcami, drożdżakami – w kandydozie lub przy świerzbiączce), w inhalacji w nieżycie gardła i oskrzeli lub stosować do masażu przy zesztywnieniu, bólu lub drżeniu mięśni. Działanie antyseptyczne olejku obserwuje się nawet w rozcieńczeniu 1:3000. Na skórę stosuje się również sam tymol, który skutecznie hamuje również rozwój chorobotwórczych drożdżaków.

 

Jest składnikiem preparatu Tussipect i mieszanki Neopektosan i Septosan.

 

TYMIANEK WŁAŚCIWY – PRZECIWWSKAZANIA

Przy stosowaniu ziele nie stwierdzono. Olejek tymiankowy i tymol mogą wywołać nudności, bóle głowy, zapalenie żołądka, albuminurię i czasem nawet uszkodzenie nerek dlatego nie używa się ich doustnie.

 

TYMIANEK WŁAŚCIWY – STOSOWANIE

W postaci odwarów, naparów, jako składnik mieszanek ziołowych, wyciągów, syropów, kropli, maści i lewatyw.
 
Napar (Infusum Herba Thymi) – łyżkę ziela tymianku na 1,5 szklanki gorącej wody należy pozostawić na 15 minut pod przykryciem, a następnie przecedzić. Napar pijemy po 1/3 szklanki 2-3 razy dziennie jako środek wykrztuśny i poprawiający trawienie.  Zewnętrznie stosujemy go do płukania jamy ustnej i gardła.
 
Odwar (Decoctum Herba Thymi) – 100-120g ziela na 5 litrów wody należy gotować pod przykryciem przez 5 minut, a następnie odstawić na 10 minut i przecedzić. Odwar i przecedzone do płóciennego woreczka zioła dajemy do wanny i zalewamy wodą do 1/3 objętości wanny. Można go również stosować do przymoczek, okładów i do przemywania skóry głowy w łupieżu łojotokowym
 
Napar przy astmie – równe ilości ziela tymianku, ziela fiołka trójbarwnego, liścia podbiału, korzenia omanu, kwiatów kupalnika i anyżu należy zmieszać ze sobą, po czym należy sporządzić napar z 1 łyżki mieszanki na szklankę wrzącej wody.
 
Lewatywa na owsiki u dzieci – 15 g ziela tymianku i 10 g kwiatów wrotyczy na litr wrzącej wody zaparzamy pod przykryciem przez 15 minut, a następnie przecedzamy. Stosuje się lewatywę z ostudzonego naparu.

 

LITERATURA

I. František Starý, Vaclav Jirasek, tłum. Aleksander Ostrowski: Rośliny lecznicze. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. Warszawa 1982. ISBN: 83-09-00466-4
II. Władysław Walewski: Towaroznawstwo zielarskie. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich. Warszawa 1985. ISBN: 83-200-0968-5.
III. Penelope Ody, tłum. Małgorzata Garbarczyk: Uzdrawiająca moc ziół. MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2008. ISBN: 978-83-7073-644-6
IV. Aleksander (red.) Ożarowski: Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. Państwowy Zakład wydawnictw Lekarskich. Warszawa 1983. ISBN: 83-200-0640-6
V. Jadwiga Górnicka: Apteka Natury. Warszawa, AWM. ISBN: 83-85904-71-9
VI. Rudi Beiser, tłum. Wojciech Zahaczewski: Ziołowe szczęście. Wyd. Bellona. Warszawa 2015. ISBN 978-83-11-14422-4